Phụ nữ Sán Chỉ ở Khâu Đấng vẫn miệt mài thêu, dệt và gìn giữ bộ trang phục truyền thống của dân tộc mình.

Trong bối cảnh nhiều dân tộc đang dần đánh mất đi trang phục truyền thống của mình, thì những người phụ nữ dân tộc Sán Chỉ ở xã Bằng Thành (tỉnh Thái Nguyên) vẫn miệt mài may, thêu gìn giữ bộ trang phục truyền thống của dân tộc mình như một vốn quý. Dù làm gì, ở đâu, trong các dịp lễ, tết hay xuống chợ, làm nương, người Sán Chỉ vẫn mặc nó với niềm tự hào riêng, được truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác, tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo ở địa phương.

Để trang phục của dân tộc mình được lưu truyền, những người phụ nữ có tuổi trong thôn như bà Xuân luôn ý thức truyền dạy cho con, cháu cách thêu thùa, khâu vá cũng như ý thức giữ gìn. Bởi thế, trong những lúc nông nhàn, trên mỗi nếp nhà sàn truyền thống những người bà, người mẹ lại truyền dạy cho con cháu từng đường kim, mũi thêu. Mỗi cô gái Sán Chỉ trước khi về nhà chồng làm dâu thường có từ 3 đến 7 bộ y phục truyền thống tùy theo điều kiện của mỗi gia đình. Những em bé cũng cứ vào mỗi dịp lễ, tết đều được các bà, các mẹ may cho trang phục mới để đi trảy hội. Họ quan niệm, trang phục để mặc nhưng cũng là của cải gia truyền cần phải bảo tồn và gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Bà Hoàng Thị Xuân, thôn Khâu Đấng (Bằng Thành) cho biết: Tôi biết tự làm bộ trang phục của mình từ lúc 13, 14 tuổi rồi. Ngày xưa không có nhiều loại vải, loại sợi bày bán nhiều như bây giờ nên để làm được bộ trang phục phải trải qua rất nhiều công đoạn từ trồng bông, se sợi, dệt vải, nhuộm vải,… Vì thế mỗi bộ trang phục để hoàn thành phải mất rất nhiều thời gian, dù vậy tôi vẫn rất muốn làm và mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình. Luôn nhắc nhở con, cháu không quyên nghề trồng bông, dệt vải và tự hào khi được truyền dạy lại cho con cháu cách khâu, thêu để làm nên bộ trang phục truyền thống của người Sán Chỉ.

Bà con dân tộc Sán Chỉ Khâu Đấng (Bằng Thành) trong bộ trang phục dân tộc dịp Lễ hội Khai Xuân đầu năm mới.

Trang phục của người Sán Chỉ do chính những đôi bàn tay khéo léo của phụ nữ Sán Chỉ làm ra, đơn giản và không rực rỡ như trang phục của người Mông, người Dao,… nhưng vẫn có những nét độc đáo riêng biệt. Trang phục chính của phụ nữ Sán Chỉ là váy chàm dài ngang cổ chân. Áo mặc theo cặp, áo trong thường sáng màu, áo ngoài là áo chàm có hai mảnh được khâu chéo sang bên phải. Trang trí trên trang phục chủ yếu đắp ghép bằng những dải viền vải với những màu sắc chủ đạo là đỏ, trắng, vàng nổi bật trên nền áo màu chàm. Cổ áo cũng được trang trí bằng những dải viền nhiều màu sắc.

Một trong những phụ kiện đi kèm không thể thiếu của bộ trang phục Sán Chỉ đó là chiếc thắt lưng. Thắt lưng được dệt từ những sợi len, sợi vải nhuộm nhiều màu sắc, có đính những bông bạc, hoặc kim loại, tạo điểm nhấn nổi bật cho bộ trang phục. Đầu đội khăn chàm vuông viền đỏ hoặc quấn tóc vòng trong bằng nhiều kẹp bạc trên đầu, cài trâm và kèm theo các phụ kiện như vòng cổ, vòng tay bằng bạc. Trang phục nam của người Sán Chỉ mộc mạc, đơn giản hơn nhưng vẫn toát lên vẻ đẹp khoẻ khoắn, mạnh mẽ với áo chàm kiểu bà ba, có hai túi rộng; quần dài, cạp chun, ống quần rộng để thuận lợi cho lao động sản xuất. Ngoài trang phục mặc thường ngày, đồng bào dân tộc Sán Chỉ còn có thêm bộ lễ phục mặc vào những dịp quan trọng như: Lễ cấp sắc, Lễ cưới,… những bộ trang phục này được may, thêu cầu kỳ, đẹp mắt hơn.

Ngày nay, khi điều kiện kinh tế phát triển hơn, việc trồng bông, se sợi được xem là kỳ công, tốn nhiều thời gian nên đa số chị em phụ nữ Sán Chỉ ở địa phương chọn giải pháp mua sợi lanh se sẵn, được bày bán tại các chợ phiên của xã, huyện về để dệt váy, áo và các đồ dùng khác. Nhưng vẫn duy trì việc sử dụng bộ trang phục dân tộc trong sinh hoạt hằng ngày.

Thôn Khâu Đấng, xã Bằng Thành là cộng đồng dân tộc Sán Chỉ sinh sống từ lâu đời dưới những nếp nhà sàn 4 mái truyền thống. Cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước, sự đồng thuận nỗ lực vươn lên từ chính người dân, giờ đây đời sống vật chất, tinh thần của bà con đã có sự đổi thay rõ rệt. Đây cũng là một trong những dân tộc còn lưu giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống, và một trong những nét đặc trưng không thể lẫn với với một dân tộc nào khác của người Sán Chỉ chính là bộ trang phục truyền thống của dân tộc mình.

Bản Sán Chỉ Khâu Đấng nép mình bên dãy núi hùng vĩ và dòng suối Nà Nghè hiền hoà yên bình và thơ mộng. 

Có thể nói trang phục truyền thống của dân tộc Sán Chỉ không chỉ là sản phẩm vật chất của con người mà trong đó còn là niềm tự hào, tình yêu với quê hương của đồng bào dân tộc Sán Chỉ nơi đây. Việc lưu giữ những nét đẹp truyền thống trong trang phục của đồng bào Sán Chỉ cũng góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa nói chung của đồng bào các dân tộc trên địa bàn xã Bằng Thành./.